Sự kiện khai mạc Lễ hội Chùa Keo mùa Thu năm 2026 vào tối ngày 19/10/2026 tại Di tích quốc gia đặc biệt Chùa Keo không đơn thuần là một hoạt động lễ hội thường niên. Theo các báo cáo chỉ đạo từ Cổng TTĐT Tỉnh Hưng Yên và Báo Lao Động, việc nâng tầm quy mô tổ chức lên cấp tỉnh nhân dịp kỷ niệm 1.010 năm ngày sinh Đức Thánh tổ Thiền sư Dương Không Lộ (1016–2026) đánh dấu một bước chuyển chiến lược: biến di sản văn hóa phi vật thể quốc gia thành động lực phát triển du lịch bền vững và phát huy nguồn lực văn hóa nội sinh.
Kỳ quan mộng chốt thế kỷ XVII: Giải mã độ bền vững của kiến trúc gỗ Việt
Trong kho tàng kiến trúc cổ truyền Á Đông, Chùa Keo (Thần Quang Tự) giữ một vị trí độc tôn về kỹ thuật lắp ghép mộng gỗ. Trải qua biến thiên lịch sử kể từ khi được khởi dựng lại vào năm 1632 dưới thời Lê Trung Hưng, quần thể di tích vẫn bảo tồn nguyên vẹn cấu trúc gỗ lim với 17 công trình gồm 128 gian cổ kính.
Điểm hội tụ tinh hoa cơ học và mỹ thuật của tiền nhân thể hiện rõ nét nhất ở tòa Gác Chuông 3 tầng 12 mái:
Nguyên lý mộng giằng: Liên kết bằng hệ thống cột gỗ lim tròn kê đá tảng, xà ngang và đấu củng nhiều tầng. Hoàn toàn không dùng đinh sắt. Triệt tiêu xung lực tự nhiên trước gió bão, địa chấn qua gần 4 thế kỷ.
Chạm khắc Lê Trung Hưng: Đầu bẩy, cốn mê chạm khắc phóng khoáng, sinh động hình rồng mây, hoa lá. Phản ánh tư tưởng thẩm mỹ và hơi thở đời sống dân gian Bắc Bộ thế kỷ XVII.
Bảo vật Hương án: Kỹ nghệ điêu khắc gỗ thủ công đa tầng, chạm lộng kênh bong tinh xảo. Biểu tượng dung hòa giữa triết lý Phật giáo và Đạo giáo cổ truyền.
Bảo tồn di sản sống qua chuỗi thực hành nghi lễ và diễn xướng dân gian
Khác biệt cốt lõi của Lễ hội Chùa Keo nằm ở tính chất “di sản sống” (Living Heritage). Di sản ở đây không bị đóng băng trong tủ kính bảo tàng, mà được chính cộng đồng cư dân lưu truyền và thực hành sinh động qua lệ “xuân thu nhị kỳ”.
Nếu lễ hội mùa Xuân mang tính chất cầu an, khởi đầu năm mới, thì Lễ hội mùa Thu (từ mùng 10 đến 15 tháng Chín âm lịch) là chính hội, tưởng niệm ngày viên tịch và tri ân công đức của Thánh tổ Dương Không Lộ. Suốt 6 ngày hội, các nghi thức cổ truyền như rước kiệu Thánh, rước thuyền rồng trên dòng sông đỏ nặng phù sa, thi bơi chải, múa ếch vồ và diễn xướng kéo chữ “Thiên hạ thái bình” được tái hiện chuẩn xác theo nghi thức cung đình kết hợp phong tục thôn dã.
Sự tham gia chủ động của người dân địa phương – từ bô lão giữ hương hỏa, các tay chèo sung sức đến thế hệ trẻ tham gia diễn xướng – là minh chứng thuyết phục nhất cho việc trao truyền di sản liên thế hệ, bảo đảm mạch nguồn văn hóa không bị đứt gãy trước làn sóng đô thị hóa.
Phát triển kinh tế du lịch từ chiều sâu văn hóa: Bài toán cho vùng đồng bằng sông Hồng
Như phát biểu của lãnh đạo tỉnh tại lễ khai mạc, bảo tồn di sản Chùa Keo cần gắn liền với bài toán phát triển các ngành công nghiệp văn hóa và du lịch bền vững. Với hơn 3.700 di tích và hơn 1.100 lễ hội truyền thống trên địa bàn, địa phương đang sở hữu nguồn tài nguyên văn hóa vô cùng trù phú.
Tuy nhiên, để du lịch tâm linh không dừng lại ở hình thức “đi lễ đầu năm – trẩy hội cuối thu”, các nhà hoạch định chiến lược đang tập trung vào 3 trụ cột đổi mới:
- Tích hợp chuỗi điểm đến liên tỉnh: Kết nối Chùa Keo với các di tích lịch sử ven sông Hồng, tạo thành tour du lịch văn hóa – làng nghề khép kín kết hợp thưởng ngoạn phong cảnh mùa thu đồng bằng.
- Thương mại hóa sản vật bản địa qua OCOP: Đưa các đặc sản nức tiếng như bánh cáy, bánh khúc, kẹo lạc, mật ong sông Hồng vào hệ sinh thái quà tặng du lịch đạt chuẩn chất lượng cao, gia tăng giá trị kinh tế trực tiếp cho người dân làng nghề.
- Số hóa và thuyết minh tương tác di sản: Ứng dụng công nghệ quét mã QR, thuyết minh tự động đa ngôn ngữ và trình chiếu ánh sáng mapping nghệ thuật tại các không gian chùa cổ để thu hút đối tượng khách du lịch quốc tế và thế hệ trẻ đam mê tìm hiểu nguồn cội.
Lễ hội Chùa Keo mùa Thu 2026 chính là hình mẫu tiêu biểu cho cách một vùng đất gìn giữ tinh hoa tiền nhân: tôn trọng nguyên bản lịch sử, đặt cộng đồng làm chủ thể và biến di sản thành nguồn sức mạnh mềm thúc đẩy sự phát triển thịnh vượng của quê hương.
