Góp mặt trong chương trình Kính Đa Chiều tập 38, thạc sĩ Trần Minh Hải sẽ cùng khán giả phân định rõ nét giữa hoạt động từ thiện tự phát và công tác xã hội chuyên nghiệp, đồng thời đưa ra những góc nhìn thực tế về tính minh bạch, quy trình vận hành cũng như tầm quan trọng của pháp nhân trong các hoạt động cộng đồng.
Trong đời sống xã hội, “từ thiện” là khái niệm quen thuộc, nhưng không phải ai cũng hiểu đúng vai trò của nó trong bức tranh tổng thể của ngành Công tác xã hội. Theo chia sẻ của thạc sĩ Trần Minh Hải, dù công tác xã hội đã hình thành từ những năm 1930 tại các nước phương Tây và phát triển mạnh mẽ sau hai cuộc Chiến tranh thế giới, nhưng trong bối cảnh khốc liệt ấy, các hoạt động cứu trợ đã dần được tổ chức bài bản hơn, không chỉ dừng lại ở lòng tốt nhất thời mà hướng đến việc giải quyết các hệ lụy xã hội một cách lâu dài.
Trao đổi với MC Minh Đức, thạc sĩ Trần Minh Hải nhấn mạnh: “Trong cái tâm của người làm công tác xã hội chuyên nghiệp luôn có sẵn tinh thần từ thiện, nhưng cách vận hành lại rất khác”.
Thông qua ví dụ về những thiệt hại sau bão lũ, thạc sĩ cho rằng hoạt động từ thiện thường tập trung vào việc hỗ trợ các nhu cầu cấp thiết trong thời điểm khẩn cấp như lương thực, thuốc men hay nhu yếu phẩm. Trong khi đó, công tác xã hội lại hướng đến việc giúp người thụ hưởng có thể tự đứng vững về lâu dài, thông qua các giải pháp bền vững như phục hồi sinh kế, hỗ trợ tâm lý hay tái thiết cộng đồng.
Sự khác biệt này không chỉ nằm ở mục đích mà còn ở phương pháp tiếp cận. Nếu từ thiện là sự cho đi trực tiếp, thì công tác xã hội là một quy trình chuyên môn gồm nhiều bước như đánh giá nhu cầu, xây dựng kế hoạch hỗ trợ và theo dõi kết quả lâu dài.
Bài học từ “chiếc xe đạp” và “máy bay” trong tổ chức hoạt động từ thiện
Một trong những điểm nhấn đáng chú ý của chương trình là khi host Minh Đức đặt câu hỏi về ranh giới mong manh giữa hoạt động thiện nguyện và những nghi ngờ về sự vụ lợi. Giải thích vấn đề này, thạc sĩ Trần Minh Hải đã đưa ra một ẩn dụ dễ hiểu: “Chúng ta có thể hình dung việc làm từ thiện từ nhỏ đến lớn giống như đi một chiếc xe đạp. Khi quy mô nhỏ, chúng ta có thể chủ động điều khiển và dừng lại bất cứ lúc nào. Nhưng khi số tiền vận động lên đến 10 tỷ hay 100 tỷ thì giống như đang điều khiển một chiếc máy bay – khi muốn đáp ở đâu cũng phải có quy trình và sự cho phép”. Ẩn dụ này cho thấy khi quy mô hoạt động thiện nguyện ngày càng lớn, trách nhiệm về minh bạch, tổ chức và pháp lý cũng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.
Clip Thạc sĩ Trần Minh Hải: Ranh giới mong manh của lòng tốt và vụ lợi trong tổ chức hoạt động từ thiện:
Song song đó, thạc sĩ Trần Minh Hải cho biết nhiều hoạt động từ thiện hiện nay bắt đầu từ việc một cá nhân đứng ra kêu gọi và trực tiếp quản lý tiền quyên góp. Khi quy mô còn nhỏ, mô hình này có thể vận hành dựa trên niềm tin cộng đồng. Tuy nhiên, khi số tiền tăng lên đến hàng chục hoặc hàng trăm tỷ đồng, việc thiếu người quản lý, giám sát và báo cáo dễ dẫn đến rối rắm hoặc phát sinh nghi ngờ. Vì vậy, hoạt động thiện nguyện cần được tổ chức bài bản, có quy trình rõ ràng và phân công các vai trò như kế toán, thủ quỹ, người thực thi và giám sát để đảm bảo minh bạch.
Gợi ý cho những người muốn làm từ thiện: Cách tốt nhất là làm thành một nhóm
Thạc sĩ Trần Minh Hải cũng đưa ra lời khuyên thực tế dành cho những người muốn bắt đầu hành trình thiện nguyện. Để minh họa, ông chỉ ra rằng khi mới bắt đầu vận động khoảng 100 triệu đồng, một nhóm hai người có thể vận hành ổn định. Khi hoạt động hiệu quả và tạo uy tín, số tiền có thể tăng lên 1 tỷ đồng sau vài năm, lúc này cần 3–4 người để phân chia nhiệm vụ. Khi quy mô đạt 10 tỷ đồng, tổ chức cần thêm các bộ phận như kế toán, người thực thi, giám sát và báo cáo để đảm bảo minh bạch. Ở giai đoạn phát triển cao hơn, các nhóm thiện nguyện nên đăng ký pháp nhân như quỹ từ thiện, hội, cơ sở bảo trợ xã hội hoặc doanh nghiệp xã hội để hoạt động đúng pháp luật và xây dựng niềm tin lâu dài với cộng đồng.
Tại Việt Nam hiện nay, có nhiều hình thức pháp nhân có thể lựa chọn như quỹ từ thiện (do Bộ Nội vụ cấp phép), hội, cơ sở bảo trợ xã hội hoặc mô hình mới như doanh nghiệp xã hội. Theo thạc sĩ Trần Minh Hải, việc thành lập pháp nhân không chỉ giúp hoạt động đúng quy định pháp luật mà còn là yếu tố cốt lõi để xây dựng niềm tin lâu dài với cộng đồng.
Chương trình Kính Đa Chiều với chủ đề Tổ chức hoạt động từ thiện cùng sự tham gia của MC Minh Đức và Thạc sĩ Trần Minh Hải sẽ phát sóng lúc 18h50 ngày 10/3/2026 trên VTV9. Chương trình do VTV9 phối hợp Jet Studio thực hiện.
