Trong bức tranh quy hoạch phát triển du lịch bền vững vùng Tây Nguyên giai đoạn 2026-2030, việc khai thác giá trị di sản địa chất kết hợp bảo tồn văn hóa phi vật thể của cộng đồng các dân tộc thiểu số đang trở thành mô hình kiểu mẫu. Bắt đầu từ ngày 30/10 đến ngày 08/11/2026, Ủy ban Nhân dân tỉnh Gia Lai phối hợp cùng chính quyền địa phương tổ chức Tuần lễ Hoa Dã Quỳ – Núi lửa Chư Đang Ya kết hợp Festival Cồng Chiêng tại làng Ia Gri, xã Biển Hồ. Sự kiện thường niên này không chỉ thu hút hàng chục vạn lượt khách trong và ngoài nước đổ về chiêm ngưỡng thảm hoa vàng bung nở trên miệng núi lửa triệu năm tuổi, mà còn khẳng định thông điệp mạnh mẽ về ý thức bảo tồn hệ sinh thái cảnh quan và phát triển kinh tế du lịch dựa vào cộng đồng bản địa (Community-based Ecotourism).
Đặc điểm địa chất núi lửa triệu năm và hiện tượng thảm thực vật dã quỳ
Về mặt địa mạo học, Chư Đang Ya là tàn tích của một ngọn núi lửa phức hệ từng hoạt động dữ dội vào kỷ Neogen – Đệ Tứ (cách ngày nay hàng triệu năm). Nằm ở độ cao trung bình khoảng 500m so với mực nước biển với cấu trúc dạng bát úp đặc trưng, lòng chảo miệng núi lửa có đường kính hàng trăm mét và đáy trũng màu mỡ nhờ hàm lượng khoáng chất phong phú từ lớp tro bụi dung nham bazan phong hóa lâu đời.
Chính chất đất bazan tơi xốp, giàu dinh dưỡng và khả năng giữ ẩm tự nhiên mà không cần hệ thống tưới tiêu phức tạp đã biến Chư Đang Ya thành vùng canh tác nông nghiệp trù phú của đồng bào dân tộc Jrai qua nhiều thế hệ. Đáng chú ý, loài hoa dã quỳ (Tithonia diversifolia) – một loài thực vật họ Cúc có nguồn gốc từ Trung Mỹ – khi du nhập vào thổ nhưỡng cao nguyên đã thích nghi hoàn hảo với khí hậu khô lạnh đầu đông. Hệ rễ chùm phát triển sâu của dã quỳ đóng vai trò như lớp lưới sinh học chống xói mòn đất dốc trong mùa mưa, đồng thời tích tụ sinh khối hữu cơ trả lại độ phì nhiêu cho đất sau mỗi chu kỳ nở hoa vào tháng 11, tạo nên một cảnh quan địa chất – thực vật độc nhất vô nhị tại Việt Nam.
Không gian văn hóa cồng chiêng và thông điệp du lịch có trách nhiệm
Điểm tựa nhân văn làm nên sức sống trường tồn của Chư Đang Ya nằm ở mối liên kết hữu cơ giữa danh thắng tự nhiên và cộng đồng dân cư làng Ia Gri. Nhà rông truyền thống dưới chân núi lửa đóng vai trò là không gian diễn xướng văn hóa cồng chiêng – di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại được UNESCO vinh danh:
- Tái hiện sinh hoạt cộng đồng nguyên bản: Lễ hội không dàn dựng theo hướng sân khấu hóa thương mại mà tái hiện chân thực đời sống tín ngưỡng của người Jrai thông qua các nghi thức cúng lúa mới, trình diễn nghệ thuật dệt thổ cẩm, đan lát gùi tre và chế tác nhạc cụ tre nứa.
- Chiến dịch “Xin để hoa ở lại với núi đồi”: Nhằm ngăn chặn tình trạng du khách bẻ cành, giẫm đạp thảm thực vật gây biến dạng cảnh quan, chính quyền địa phương đã phát động chiến dịch du lịch có trách nhiệm. Sự tham gia tự nguyện của các em nhỏ và thanh niên làng Ia Gri trong việc hướng dẫn khách tham quan đi đúng đường mòn chỉ định và tặng hoa tươi hái từ nương xa đã tạo nên hiệu ứng lan tỏa ý thức bảo vệ môi trường sâu rộng.
Mô hình này chứng minh rằng việc bảo tồn cảnh quan thiên nhiên chỉ có thể thành công khi người dân bản địa thực sự trở thành chủ thể thụ hưởng và là người bảo vệ di sản của chính buôn làng mình.
Bài toán kinh tế chuỗi giá trị và hạ tầng tiếp cận điểm đến
Báo cáo từ ngành du lịch tỉnh Gia Lai ghi nhận lượng khách đổ về Chư Đang Ya trong những ngày đầu tháng 11/2026 tăng trưởng đột biến, đặt ra những yêu cầu cấp bách về điều phối giao thông và dịch vụ phụ trợ:
- Liên kết chuỗi giá trị nông nghiệp – du lịch: Lễ hội tạo đầu ra tiêu thụ trực tiếp cho các nông sản đặc sản vùng đất núi lửa như khoai lang mật, cà phê vối Buôn Ma Thuột – Pleiku, bò một nắng và mật ong rừng, gia tăng thu nhập trực tiếp cho hàng trăm hộ gia đình đồng bào dân tộc thiểu số.
- Nâng cấp hạ tầng giao thông và dịch vụ lưu trú xanh: Tỉnh Gia Lai đã chủ động đề xuất các hãng hàng không tăng tần suất chuyến bay đến Cảng hàng không Pleiku trong tuần lễ hội, đồng thời triển khai các bãi đỗ xe trung chuyển sinh thái ngoài khu vực bảo tồn nhằm hạn chế khí thải phương tiện cơ giới tác động lên thảm thực vật sườn núi.
Chư Đang Ya mùa hoa dã quỳ 2026 là minh chứng sống động cho thấy sự giao thoa hài hòa giữa kỳ quan địa chất cổ xưa và chiều sâu bản sắc văn hóa bản địa. Bằng cách lấy cộng đồng làm trung tâm và kiên quyết bảo vệ cảnh quan nguyên sơ, Gia Lai đang từng bước định hình Chư Đang Ya thành điểm đến sinh thái kiểu mẫu, đóng góp quan trọng vào chiến lược phát triển kinh tế xanh của toàn vùng Tây Nguyên.
