“Mỗi con người ra đi – một thế giới mất đi” nhưng chính nhờ những nhà văn dòng ký sự chân dung như Nguyễn Thị Ngọc Hải mà các nhân vật huyền thoại của Việt Nam vẫn sống mãi trong lòng công chúng.
Nhắc đến nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Hải, nhiều độc giả sẽ nhớ ngay đến quyển sách Phạm Xuân Ẩn – Tên người như cuộc đời, một trong những tác phẩm được yêu thích và bán chạy nhất của bà. Một quyển sách đặc biệt khác của nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Hải cũng rất “ăn khách” là Trần Quốc Hương – Người chỉ huy tình báo, mở ra một thế giới bí ẩn về những nhà tình báo tài giỏi của Việt Nam.
Góp mặt trong chương trình Kính Đa Chiều mới đây, nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Hải có những chia sẻ về chủ đề Dòng sách ký sự chân dung nhân vật, nhất là những nhân vật lịch sử nổi tiếng như tướng tình báo Phạm Xuân Ẩn, Trần Quốc Hương, Đại tướng Mai Chí Thọ,… Chia sẻ về cơ duyên viết sách về những nhân vật lịch sử huyền thoại, nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Hải tâm sự: “Tôi nghĩ đây là một cái duyên chứ tôi không biết gì về nghề tình báo cả. Nhưng tôi yêu thích tìm hiểu về những vị tướng này vì họ là người đóng góp và hy sinh rất nhiều điều mà không nói với ai. Vì vậy tôi muốn nghe những chuyện ấy và mách cho dân tộc mình về những nhân vật lớn của đất nước, những người đã làm nên chiến công thầm lặng”.
Vốn xuất thân là một nhà báo nên nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Hải có nhiều lợi thế khi viết về những nhân vật lịch sử ấy. Tuy nhiên, thuận lợi chỉ là một phần rất nhỏ, để viết nên những quyển sách về những con người huyền thoại ấy là cả một quá trình gian khó của nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Hải. Bà nói vui rằng bà đã phải nhiều lần “ôm đầu máu” trở về vì nhân vật không sẵn sàng chia sẻ.
Trong lĩnh vực tình báo, sự im lặng là thói quen, là phẩm chất nghề nghiệp, thậm chí là kỷ luật bắt buộc. Người trong nghề không có nhu cầu kể lại chiến công và càng không muốn nói về những điều họ đã giữ kín cả đời. Do đó, để mở được cánh cửa ấy, nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Hải không thể chỉ dựa vào sự tò mò mà phải có kiến thức, sự chuẩn bị và nhất là sự tôn trọng và chân thành.
Cũng theo lời kể của nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Hải, trong quá trình làm việc, bà từng gặp rất nhiều trường hợp nhân vật kể chuyện rất đặc biệt nhưng vì nhiều lý do nên không thể công khai các thông tin ấy. Khi đó, nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Hải sẽ dựa trên hai tiêu chí để chọn lọc thông tin, đó là thông tin ấy có gây thiệt hại gì cho cá nhân và cho lợi ích chung hay không? Thông tin ấy có mang lại giá trị gì cho công chúng hay không? Bởi nguyên tắc quan trọng nhất của nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Hải chính là không bao giờ làm hại nhân vật, kể cả đó là những người xấu, tội phạm thì bà vẫn luôn trung thực trong từng con chữ của mình.
Clip Nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Hải tiết lộ hành trình bước vào thế giới thầm lặng của các huyền thoại tình báo Việt Nam:
Với góc nhìn của một nhà văn dòng ký sự chân dung nhân vật, khách mời Nguyễn Thị Ngọc Hải cho rằng không chỉ ở Việt Nam mà ngay cả ở nước ngoài, dòng sách này vẫn được nhiều độc giả ưa chuộng. Theo thống kê số liệu ở Mỹ vào năm 2014, dòng sách non-fiction (phi hư cấu) là thể loại bán chạy nhiều nhất. Ngay cả những tỷ phú, doanh nhân thế giới đều dành thời gian để nghe hoặc đọc non-fiction mỗi ngày để hiểu về cách con người suy nghĩ và phản ứng trước thời cuộc.
Thế nhưng để viết ký sự chân dung hấp dẫn, người viết không chỉ đơn thuần ghi chép hay tóm tắt sự kiện. Nếu chỉ viết sơ lược, tác phẩm dễ trở thành dạng “người tốt việc tốt” một cách khô khan. Ngược lại, nếu người viết thấu hiểu, sâu sắc, biết cách chạm vào nội tâm nhân vật và nâng tầm cảm xúc của người đọc, tác phẩm sẽ có sức hút rất lớn. Và chính điều này làm nên giá trị của dòng sách ký sự chân dung, nơi sự thật được nhìn qua lăng kính văn chương, vừa chính xác, vừa có chiều sâu.
Nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Hải chia sẻ: “Nếu viết không cẩn thận sẽ dễ thành mẩu chuyện người tốt việc tốt sơ lược. Còn nếu viết một cách thấu hiểu, nâng tầm nhân vật thì sẽ rất thu hút độc giả. Tôi nghĩ đó chính là điểm đắt giá của thể loại sách ký sự chân dung nhân vật”.
Kính Đa Chiều chủ đề tiếp theo “Di sản Nguyễn Đình Chiểu trong cuộc sống hôm nay” với sự tham gia của host Minh Ngọc và Tiến sĩ Phạm Văn Luân sẽ phát sóng lúc 20h ngày 8/12/2025 trên VTV9. Chương trình do VTV9 phối hợp Jet Studio thực hiện.
